Çindən gömrük mərhələsi bir çox idxalçı üçün ən qeyri-müəyyən görünən hissədir. Mal artıq alınıb, yola düşüb, amma onun ölkəyə necə buraxılacağı, hansı sənədlərin tələb olunacağı və hansı ödənişlərin yaranacağı tam aydın deyil. Yaxşı xəbər odur ki, bu mərhələnin çox hissəsi göndərişdən əvvəl hazırlanan sənədlərdən asılıdır. Bu yazıda konkret rüsum dərəcələri vermirik, çünki onlar məhsuldan, ölkədən və dəyişən qaydalardan asılıdır. Əvəzində nəyə hazır olmalı olduğunuzu, hansı sənədlərin əsas olduğunu və ən çox hansı səhvlərin problem yaratdığını izah edirik.
Gömrük tələbləri ölkədən ölkəyə fərqlənir. Detallar üçün Çindəki komandamızla əlaqə saxlayın.
Gömrük prosesi ümumi olaraq necə işləyir
Detallar ölkədən ölkəyə fərqlənsə də, idxal zamanı gömrük prosesinin məntiqi oxşardır:
- Mal sərhədə və ya gömrük terminalına çatır.
- Mal haqqında bəyannamə təqdim olunur: nə gəlib, nə qədər, hansı dəyərdə, haradan.
- Gömrük orqanı sənədləri yoxlayır, lazım olduqda malın özünə baxış keçirir.
- Məhsulun təsnifatına və dəyərinə görə rüsumlar, vergilər və yığımlar hesablanır və ödənilir.
- Tələb olunan icazə və sertifikatlar təqdim olunursa, mal buraxılır.
Bu prosesi idxalçı özü və ya onun adından fəaliyyət göstərən gömrük təmsilçisi (broker) aparır. Hansı variantın sizə uyğun olduğu göndərişin həcmindən, məhsulun növündən və təcrübənizdən asılıdır. Son qərarı həmişə gömrük orqanı verir.
Çin tərəfi və idxal tərəfi
Gömrük prosesinin iki tərəfi olduğunu unutmayın. Mal Çindən çıxanda ixrac rəsmiləşdirməsi aparılır, sizin ölkənizə daxil olanda isə idxal rəsmiləşdirməsi. Hər iki mərhələdə istifadə olunan sənədlər bir-biri ilə uyğun olmalıdır: ixrac sənədlərindəki məhsul təsviri, miqdar və dəyər idxal sənədlərindəkindən fərqlənərsə, suallar yarana bilər. Ona görə sənəd paketini bir dəfə, düzgün və tam hazırlamaq, sonra bütün tərəflərin eyni sənədlərdən istifadə etməsini təmin etmək ən etibarlı yoldur.
Kimin hansı mərhələyə cavabdeh olduğu razılaşdırılmış Incoterms şərtindən asılıdır. Məsələn, bəzi şərtlərdə ixrac rəsmiləşdirməsi satıcının, bəzilərində alıcının öhdəliyindədir.
Əsas sənədlər
Hər göndəriş üçün sənəd paketi fərqli ola bilər, amma adətən aşağıdakılar əsas sayılır:
Kommersiya fakturası (commercial invoice)
Satıcı ilə alıcı arasındakı əməliyyatı göstərir: tərəflər, məhsulların təsviri, miqdar, vahid qiymət, ümumi dəyər, valyuta və Incoterms şərti. Gömrük dəyərinin əsas mənbəyidir, ona görə doğru və ətraflı olmalıdır. Hər məhsul ayrıca sətirdə, aydın təsvirlə göstərilməlidir, “müxtəlif mallar” kimi ümumi ifadələrdən qaçmaq lazımdır.
Qablaşdırma siyahısı (packing list)
Hər kartonda nə olduğunu, karton sayını, hər kartonun ölçüsünü, xalis və ümumi çəkisini göstərir. Fiziki yoxlama zamanı gömrük əməkdaşı bu siyahıya əsaslanır.
Mənşə sertifikatı
Malın hansı ölkədə istehsal olunduğunu təsdiqləyir. Bəzi hallarda o, tətbiq olunan rüsum rejiminə təsir edə bilər, bəzi hallarda isə sadəcə tələb olunan sənəddir. Ehtiyac olub-olmadığını göndərişdən əvvəl dəqiqləşdirin, çünki sonradan almaq çətin ola bilər.
Daşınma sənədləri
Daşınma üsulundan asılı olaraq aviaqaimə, konosament (bill of lading) və ya avtomobil, dəmir yolu yük qaiməsi. Bu sənədlər yükün daşıyıcıya təhvil verildiyini və hara göndərildiyini göstərir.
Məhsula xas sənədlər
Bəzi məhsul qrupları üçün uyğunluq sertifikatı, test hesabatları, gigiyenik və ya fitosanitar sənədlər, xüsusi icazələr tələb oluna bilər. Uşaq malları, qida ilə təmasda olan məhsullar, kosmetika, elektrik cihazları və bəzi kimyəvi maddələr adətən bu qrupa daxildir.
HS kodu: niyə bu qədər vacibdir
HS kodu (Harmonized System) məhsulların beynəlxalq təsnifat sistemidir. Kodun ilk altı rəqəmi beynəlxalq səviyyədə uyğunlaşdırılıb, ölkələr isə öz milli təsnifatlarında əlavə rəqəmlərdən istifadə edir. Məhsulun hansı koda aid edilməsi rüsum dərəcəsini, tələb olunan sənədləri və bəzən idxal məhdudiyyətlərini müəyyən edir.
Praktik məsləhətlər:
- HS kodunu göndərişdən əvvəl, idealda təchizatçı seçimi mərhələsində aydınlaşdırın.
- Çin tərəfinin ixrac üçün istifadə etdiyi kod idxal ölkəsindəki kodla hər zaman eyni olmaya bilər.
- Məhsulun təsviri fakturada kifayət qədər dəqiq olmalıdır ki, təsnifat birmənalı olsun.
- Mürəkkəb və ya çoxfunksiyalı məhsullarda peşəkar məsləhət almaq məqsədəuyğundur.
Gömrük rüsumu Çindən gələn mallarda nədən asılıdır
İdxal ödənişlərinin məbləği bir neçə amildən asılıdır:
- Məhsulun təsnifatı (HS kodu): dərəcəni müəyyən edən əsas amildir.
- Gömrük dəyəri: adətən malın dəyəri əsas götürülür, qaydalardan asılı olaraq daşıma və sığorta xərcləri də nəzərə alına bilər.
- Mənşə ölkəsi: bəzi hallarda tətbiq olunan rejimə təsir edir.
- Vergilər və yığımlar: rüsumdan əlavə, idxalda dövlətin müəyyən etdiyi vergi və yığımlar da tətbiq oluna bilər.
- Incoterms şərti: satıcı ilə alıcı arasında xərclərin necə bölündüyünü göstərir və sənədlərdəki dəyərə təsir edir.
Konkret məbləği öyrənmək üçün məhsulun təsviri, HS kodu və dəyəri ilə rəsmi mənbəyə və ya gömrük təmsilçisinə müraciət etmək lazımdır. İnternetdəki ümumi rəqəmlər sizin məhsulunuza aid olmaya bilər. Qaydalar vaxtaşırı dəyişə bildiyi üçün məlumatın aktual olduğunu da yoxlayın. Incoterms barədə Incoterms: EXW, FOB, CIF və DDP yazımızda oxuya bilərsiniz.
Ən çox rast gəlinən səhvlər
- Dəyərin düzgün göstərilməməsi. Fakturada real dəyərdən fərqli rəqəm yazmaq ciddi hüquqi və maliyyə problemlərinə səbəb ola bilər.
- Sənədlər arasında uyğunsuzluq. Fakturadakı miqdar, qablaşdırma siyahısı və faktiki yük bir-birinə uyğun olmalıdır.
- Ümumi təsvir. “Ev əşyaları” kimi qeyri-müəyyən təsvir təsnifatı çətinləşdirir və yoxlamanı uzada bilər.
- Sertifikatın gec düşünülməsi. Tələb olunan sənədi mal sərhəddə olanda axtarmaq gecikmə yaradır.
- Brend surətləri. İcazəsiz brend məhsulları saxlanıla və ya müsadirə oluna bilər.
- Qablaşdırma siyahısının ümumi olması. Hər kartonun tərkibi göstərilmədikdə fiziki yoxlama uzun çəkə bilər.
- Son anda dəyişiklik. Göndərişdən sonra faktura və ya miqdarın dəyişdirilməsi sənədlər arasında uyğunsuzluq yaradır.
- Məhdudiyyətli mallar. Bəzi məhsullar üçün xüsusi icazə lazımdır və ya onların idxalı məhdud ola bilər.
Göndərişdən əvvəl hazırlıq siyahısı
Aşağıdakı siyahını hər göndərişdən əvvəl, ideal halda mal hələ istehsalda olarkən yoxlayın. Mal yola düşdükdən sonra sənədləri düzəltmək daha çətin və vaxt aparan olur, bəzən isə yükün gecikməsinə səbəb olur. Təchizatçıya sənədlərin layihəsini əvvəlcədən göndərməsini xahiş edin və onları yoxlayandan sonra son variantı təsdiqləyin.
- Məhsulun dəqiq təsviri və HS kodu aydınlaşdırılıb.
- Kommersiya fakturası real dəyəri və Incoterms şərtini göstərir.
- Qablaşdırma siyahısı faktiki yükə uyğundur.
- Mənşə sertifikatına ehtiyac yoxlanılıb.
- Məhsula xas sertifikat və icazələr hazırdır.
- Etiket və markalama tələbləri yoxlanılıb.
- Rəsmiləşdirməni kimin aparacağı müəyyən edilib.
TOPDANBAZ necə kömək edir
TOPDANBAZ gömrük orqanı deyil və gömrük nəticəsinə zəmanət vermir. Biz Çin tərəfində gömrük dəstəyi çərçivəsində sənədlərin hazırlanmasını koordinasiya edirik: təchizatçıdan düzgün faktura və qablaşdırma siyahısının alınması, lazımi sertifikatların toplanması, göndərişin sənədlərlə uyğunluğunun yoxlanması. Bu iş logistikanın koordinasiyası ilə birlikdə aparılır. Çatdırılma üsulları barədə Çindən Azərbaycana çatdırılma yazımıza baxın.
Tez-tez verilən suallar
Gömrük rüsumunu əvvəlcədən dəqiq bilmək olarmı?
Məhsulun HS kodu, dəyəri və mənşəyi məlumdursa, təxmini hesablama aparmaq olar. Yekun məbləği isə gömrük orqanı müəyyən edir.
Nümunələr də gömrükdən keçirmi?
Bəli, nümunələr də idxal olunan mal sayılır və ölkənin qaydalarına tabedir. Onlar üçün də faktura və düzgün təsvir lazımdır.
Gömrük rəsmiləşdirməsini özüm edə bilərəmmi?
Bir çox ölkədə idxalçı bunu özü edə bilər, amma təcrübə və vaxt tələb olunur. Bir çox biznes gömrük təmsilçisi ilə işləyir.
Mənşə sertifikatını kim hazırlayır?
Adətən sertifikat Çin tərəfində, ixracatçının müraciəti ilə səlahiyyətli qurum tərəfindən verilir. Ona görə ehtiyac olub-olmadığını göndərişdən əvvəl dəqiqləşdirib təchizatçıya vaxtında bildirmək lazımdır.
Gömrük sənədlərini əvvəlcədən düzgün hazırlamaq istəyirsinizsə, məhsul və göndəriş detalları ilə məhsul sorğusu göndərin, Çindəki komandamız sizə kömək edəcək.
